ENGLISH PAGES BODRUM'UN SEKN OTELLERNE REZERVASYON YAPIN BODRUM SUALTI ARKEOLOJ MZESN ZYARET EDN BZE ULAIN ANA SAYFA
Sekin Mekanlar
Sanat Etkinlikleri
Partiler, zel Kutlamalar
Mavi Yolculuk
Konserler
ndirim Kampanyalar
kbal idem Damar Yazlar
Haftann Filmleri
Genel Etkinlikler
Festivaller
Bunlar Karmayn!
Bodrumlife Dergisinden Yazlar
Bodrum'un Beldeleri
Bodrum'da Ylba
Bodrum'a dair Kitaplar
Bodrum Sergiler
Alveri Seenekleri
Bodrum Halikarnas ken Parann Deeri Ve Sikkeler
Bodrum'un Halikarnas olduu o parlak devirlerde ticaret nasld?  Paralarn ekli, deeri, alm gc ne idi? Ekonomik hayat imdikine benziyor muydu? Antik Halikarnas'taki paralar zerine yazlan bu yaz Bodrumlife dergisinin  2004 ylnda Austos saysnda yaynlanmt...

Bodrum'da zellikle yaz aylarnda her cins para piyasada dolayor. Caddelerde adm ba bir dviz brosuna rastlamak mmkn. Trk liralar, dolarlar, eurolar, poundlar el deitirip duruyor. Para harcanlyor, para kazanlyor. Kazanlanlar ve harcananlar kimini memnun ediyor, kimi ise honut deil. Bodrum'un Halikarnas olduu o parlak devirlerde durum nasld? Paralarn ekli, deeri, alm gc ne idi? Ekonomik hayat imdikine benziyor muydu?
Bu sorulara cevap bulmak iin, M.. 7.yzyln ikinci yarsna kadar gitmek gerekiyor. nk, dar ve ksa bir tanmla "metal para" diyebileceimiz sikkenin bilebildiimiz kadaryla ilk kullanl o yllara uzanyor.



lk Sikkeler



Sikkenin icad ile ilgili ilk bilgileri ve ilk sikkeleri yapanlarn Lidyallar olduu bilgisini hemehrimiz Herodot'tan reniyoruz. Herodot ilk kez altn ve gm sikke basan ve kullananlarn Lidyallar olduunu yazar. Her ne kadar sikkeyi icad edenler Lidyallar olsa da, ona kimlik ve kullanm alkanl kazandran Bat Anadolu'daki onya kentleri olmutur.
Sikke eittir, para demek yerine, "her sikke paradr, ama her para sikke deildir" demek daha dorudur. Sikkenin icadndan nce, insanlar alverilerinde para olarak kz, kadn, zrh, ayakl kazan, kle ya da ubuk eklinde metalleri kullanyorlard.
Sikkenin kullanlmaya balanmas ile, genellikle devlet olan yetkili bir idarenin deerli metalleri belirli bir birim sisteminin standartlarna gre tartmasna geildi. Sikkeler resmi bir damga ile iaretleniyor, bylelikle yetkili merciin egemenlik alanndaki deerleri gvence altna alnm oluyordu.
Baslan ilk paralar, Lidya snrlar iindeki Paktalos (Sart ay) Nehrinde bolca bulunan ve doal bir gm altn karm olan elektron madeninden yapld. Daha sonra, bu madenin baka blgelerde az bulunmasndan dolay, ounlukla gm az miktarda da altn, bronz ve bakrdan paralar basld.



Para Sistemleri



Paralar ilk dnemden itibaren belirli sistemler iinde basld.



Lidya-Milet Sistemi



Sikkenin birimleri staterden (14,15 gr.) yarm stater, te bir, altda bir, on ikide bir, yirmi drtte bir, krk sekizde bir, doksan altda bir ve yz doksan ikide bire (yaklak 0,08 gr.) uzanan bir yelpaze olutururdu.
..Lidya krallna son veren Persler, bir sre onlarn sistemine devam etmi, sonra Pers hkmdar Darius, ??dareikos' olarak adlandrlan 8,4 gr.lk altn sikkeler ve 5,5 gr. arlnda ??siglos' ad verilen gm sikkeler bastrmtr. Anadolu'da pek ok site bu sistemi benimsemi, Attika sistemi ortaya kana dein en yaygn olarak kullanlan sistem bu olmutur.



Attika Sistemi
Bu sistemde ana birim drahmidir. Kk birimler daha fazla kullanlmtr.
Baz para birimleri ve arlklar:



1 tetradrahmi = 17,6 gr.
1 didrahmi = 8,73 gr.
1 drahmi = 4,36 gr.
1 tetrabol = 2,91 gr.
1 triobol = 2,18 gr.
1 obol = 0,73 gr.



Makedonya Sistemi:



Byk skender ve halefleri zamannda ortaya kmtr. Bu sistemde baslan paralar yalnzca Byk skender ve onun halefleri egemenlii altndaki yerlerde, onlarn egemenlikleri sresince geerli olmutur.



Alm Gc
Fiyatlar ve ?cretler
?cretler ve fiyatlar yalnz Helen yarmadas iin deil, ayn zamanda talya ve Anadolu iin de geerliydi. Helen dnyasnda ehirlerde yaayanlar ekonomik ynden gruba ayrlyordu:



- ?cretliler: Pedagoglar, askerler, mimarlar, heykeltralar, mzisyenler, vb.
- Serbest alanlar: iftiler, toprak sahipleri, zanaatkarlar, satclar, vb.
- Kleler.



Tarihiler .. 5.yzyl iin yllk taban cretin yaklak 120-130 Drahmi (gnmz parasna yaklak olarak evirirsek 153.300.000 TL. ?? 166.000.000 TL.), ..4.yzylda ise bu rakamn 180 Drahmi (yak. 230.000.000 TL.) olduu konusunda hemfikirler.



.. 5.yzylda Atina'da serbest alanlarn gnlkleri 2 Obol ( yaklak 450.000 TL) idi. Tarihi Plutark'n bahsettiine gre Salamis savana katlan bir askerin ailesine devlet tarafndan yaplan yardm, gnlk 3 Obol'du. ( yak. 641.700 TL.). Aristphanes'in komedyalarndan rendiimize gre gemi filosunda alanlarn gnlkleri de 3 Obol'du.



Devlet kasasnn bo olmad zamanlarda paral asker olmann saygnl vard. Askerlere iyi deme yaplrd. .. 4.yzylda Elevsis kutsal alannn inasnda vasfsz bir iiye gnlk 1,5 Drahmi



(yak.1.916.220 TL), usta iilere 2,5 Drahmi (yak. 3.193.700 TL), mimarlara ise gnde 2 Drahmi (yak. 2.555.000 TL.) dendii biliniyor. Ancak mimarlara bu cret tm yl iin, dierlerine ise altklar sre boyunca deniyordu.



(Not: 1 gr.gm yaklak 293.000.-TL. olarak hesaplamalar yaplmtr.)



Sonu



Yukardaki bilgilerden, Bodrum, dnyann yedi harikasndan birine sahip, dnyaca tannan parlak ve bayndr bir bakent iken bile fiyatlarn her geen yl ykseldii ve fakir halk ile zenginler arasndaki gelir farknn artt anlalyor. O yllarda genellikle atlarn ok deerli olduunu gryoruz. ޞimdinin otomobil, sava arac ve jipleri gibi, at da o zamann ulam arac ve savalarn vazgeilmez unsuru idi.



Evler ve zellikle deniz kysndaki araziler ok pahal, bugn olduu gibi. Oysa Bodrum'un turizmle tanmadan nceki yllarnda durum farklyd ve deniz kysndaki araziler tarma elverili olmadndan deersizdi.



Dolarlar, Eurolar yok o ada ama arla dayal altn ve gm paralardan oluan bir para sistemi geerli.



O dnemlerde yneticiler fakir halk ve zenginler arasndaki uurum arttka, isiz kesime ve halka i temini yoluna giderlerdi. Bu genellikle bir tapnak yaptrmak olurdu. Bu sayede isizlere bir i alan alrd. lk para ticaretinin yani bankaclk hizmetlerinin kutsal alanlardaki yneticiler tarafndan yapldn da szlerimize eklemek gerek. Para ticareti yani bankaclk yapan ilk ehir, Efes Artemis'i adna Efes kentidir.



Tapnaklarn kutsal alana ait arazilerin kiraya verilmesinden, ehir meclisi tarafndan ahslara verilen para cezalarnn birikmesinden oluan bir gelirleri vard. Bu gelirlerden baz tapnaklar isteyene faizle para verirler, parasn muhafaza edilmek zere tapnaa getirenlerin paralarn alr ve altrrlard.



Tm bunlar renince insan ??tarih tekerrrden ibarettir' deyimini hatrlyor ister istemez. Dnyada, lkemizde ve bununla balantl olarak ta kentimizde son yllarda daha fazla artan gelir dengesizliine karn, her geen gn geni bir kesime i olana yaratan byk marketlerin, iyerlerinin, otellerin yenilerinin almas ve bu yerlerin sahiplerinin ayn zamanda bankalarn da sahibi olduunu bilmek, eski dnemlerdeki tapnak yaptrma sebeplerini artryor. Ekonomik anlamda ayn tas, ayn hamam dedirtiyor.



KARYA'DA HEKATOMNOS HANEDANI VE SKKELER



Hekatamnos ncesi Halikarnassos gm drahmi, yaklak ..400-380. Defne elenkli Apollon ba. Tm kare ukur iinde saa dnk kartal, nde zeytin dal.



 



Mindos (Gmlk) gm drahmi, yaklak ..170-130. Tacn giyen Zeus-Sarapis'in saa dnk elenkli ba. ki msr koan zerinde sis'in bal.



Halikarnas yarmadasnn bu darbnda tiplerin Msrllatrlm olmas allmam bir uygulamadr. Ancak Helenistik dnemde bu blge Msr'n Ptolemaios hanedan tarafndan ynetilmektedir. Zeus'la zdeletirilen Sarapis ve sis kltleri de Mindos'ta bu dnemde kurulmu olmaldr. O gnlerde, zengin ynetim belgeleri arivi gnmze ulaan Kaunos'lu Zenon gibi pek ok Karyal, daha iyi bir gelecek umuduyla Msr'a yerlemitir.



Hekatomnos Karya Satrab, yaklak ..392-377. Gm eyrek obol, Milas. Sola dnk, dili darda kkreyen aslan ba, altndan uzanan bir n ayak. Uzun sal erkek ba (Apollon?).



Bu tip, kk Milas sikkelerinde daha nce de kullanlyordu. Hekatomnos sikke basmn tipe adnn ilk harfini ekleyerek srdrmtr. Arka yzdeki uzun sal ban kimliini belirlemek pek kolay deil. Akla Apollon geliyor ama, Apollon klt Milas'ta bulunan bir inan deildi.



Hekatomnos Karya Satrab, yaklak .. 392-377. Gm tetradrahmi, Milas. Ayakta duran Labranda Zeus'u, elinde mzrak ve omzunda ift azl balta. Kkreyen aslan.



Karya satraplar, Hekatomnos'la balayarak yaklak 60 yl boyunca gerek bir hanedan gibi hkm srdler. Hekatomnos, Milet'in aslan tipini kopya ederek ilk Karya satrapl sikkesini bastrmtr. Daha sonraki sikke basmlarnda srdrd Labranda Zeus'u tipi ise, ileride hanedanln simgesi hline dnecektir. Hekatomnos hanedannn ilk bakenti Milas yaknlarnda tapna olan ve yrede ba tanr olan Labranda Zeus'u ve elindeki ift azl baltann, tanrnn klt heykeli model alnarak betimlendii tahmin edilmektedir.



Mozolos Karya Satrab, yaklak ..377-353. Gm tetradrahmi Halikarnas. Pelerini boynundan bal, defne elenkli Apollon ba. Labranda Zeus'u, elinde mzrak ve sa omzunda ift azl balta.



Hanedann en nemli yesi olan Mozolos (.. 377-353) baehri Milas'tan Halikarnas'a tamasndan itibaren, cepheden Apollon ba, hanedan sikkelerinin ana tipi hline gelir.



drieus Karya Satrab, yaklak .. 351-344. Gm didrahmi, Halikarnas.



..353'te len Mozolos'tan sonra, karde-kars Artemisia, byk bir olaslkla satrap olarak deil de, hanedann yesi olarak yerine geti ve iki yl sonra Strabon'un sylediine gre zntden ld. lmeden nce kocas Mozolos iin yapmna balanan ve dnyann yedi harikasndan birisi olacak ant mezar tamamlanmamt. Yerine Mozolos'un erkek kardei drieus (.. 351-344) geti. drieus'tan Anadolu'nun tartmasz en zengin adam diye sz edilir (sokrates, Philippos'a Mektup, 104,1). drieus blgenin imarnda aktif rol stlendi ve kardeinin ant mezarn da tamamlad.



Piksodaros Karya Satrab, ..341-336. Defne elenkli Apollon ba. Labranda Zeus'u. Hekte; 1,38 gr.



Piksodaros (.. 341-336) Hekatomnos soyundan gelen son Karya satrabdr. Satrap olduktan ksa bir sre sonra Piksodaros tetradrahmi basmaktan vazgeti. Madenlerin en deerlisi olan altndan sikke darbeden tek Hekatomnos hanedan yesi Piksodaros'tur. Birimleri yarm ila 1/24 darik arasnda deiir. Basmlar Piksodaros'un gm sknts ektii bir dneme rastlam olmaldr. O dnemdeki altn ve gm deerlerine gre, altn 1/12 darik, bir gm didrahmiye eittir. Bu rnek iki didrahmiyle edeerdir.Persli Bir Ynetici: Rhoontopates, Karya Satrab .. 336-334. Gm tetradrahmi, Halikarnas. Cepheden ksa pelerini boynundan bal, defne elenkli Apollon ba. Saa dnk ayakta duran Zeus Labraundos



.. 336'da Pers tahtna kan III. Dareios Makedonya tehdidine kar, Persli Rhoontopates'i Piksodaros'la satrapl paylamak zere Karya'ya gnderdi. Piksodaros'un birka ay sonra lmesinden sonra Rhoontopates tek bana satrap olarak kald ve Piksodaros'un kz II.Ada ile evlendi. Rhoontopates'in adn tarihe yazan en nemli olay, Byk skender'e kar Halikarnas' canla bala savunmasdr. skender'e kar birka ay dayanabilen ehir sonunda .. 334'te yenik dt. Piksodaros'un Alinda'ya srgn ettii I.Ada, kendisini evlat edinmeyi nerdii Byk skender tarafndan Halikarnas'n bana getirildi.



MOZOLOS'UN LGN VERG
TOPLAMA YNTEMLER



Mozolos bir keresinde Milasllara Pers kralnn Milas zerine yrdn ve ehrin korunmas iin sur yaplmas gerektiini syler. Paray toplar ama suru hibir zaman yaptrmaz. Gerekesi; tanrnn surun yaplmasn istemediidir. (Pseudo-Aristotales, Oikon., 1348a. 12vd)



Mozolos'un Uzun Sa Vergisi



Bir baka defa da Mozolos, Likyallardan kafalarn kaztp salarn teslim etmelerini ister. nk gya Pers kral bu salarla peruk yaptracaktr. Ancak Likyallar kafa bana belli bir paray derlerse Mozolos bu parayla salar Yunanistan'dan tedarik edecek, Likyallarn kymetli salar da kurtulacaktr.



Faydalanlan Kaynaklar:



Karun'dan Karia'ya ?? Muharrem Kayhan Koleksiyonundan Erken Anadolu Sikkeleri
Koray Konuk ?? Ege Yaynlar



Antik Dnyada Gnlk Yaam
.Seluk Gr ?? Magister Turizm A.ޞ.



Grek ve Roma Sikkeleri ?? Ouz Tekin
Yap ve Kredi Koleksiyonlar

Bu konu 6049 kez izlenmitir

Bodrum'un iki Artemisia's: Biri sava, dieri Ak..
Ne Klkedisi Ne Prenses Biz Karia Kadnlaryz!
Efsane Kadin Savalar - Amazonlar
Aya Nikola Kilisesinin duvarlarnn anlatmadklar!
Ortakent'in Siletini Gzelletiren Kule Ta Ev
Ortakent'in Garaguy'u Hala Bir Pnar
Bodrum'dan Data'ya bir hafta sonu gezisi
Bodrum'dan Sakz Adas'na
Benim btn isteim, arzum ezber bozmak! - Osman Necmi Grmen ile bir sylei
Bodrum Halikarnas ken Parann Deeri Ve Sikkeler
where to go in bodrum