ENGLISH PAGES BODRUM'UN SEKN OTELLERNE REZERVASYON YAPIN BODRUM SUALTI ARKEOLOJ MZESN ZYARET EDN BZE ULAIN ANA SAYFA
Sekin Mekanlar
Sanat Etkinlikleri
Partiler, zel Kutlamalar
Mavi Yolculuk
Konserler
ndirim Kampanyalar
kbal idem Damar Yazlar
Haftann Filmleri
Genel Etkinlikler
Festivaller
Bunlar Karmayn!
Bodrumlife Dergisinden Yazlar
Bodrum'un Beldeleri
Bodrum'da Ylba
Bodrum'a dair Kitaplar
Bodrum Sergiler
Alveri Seenekleri
Efsane Kadin Savalar - Amazonlar
kbal idem Damar
cigdemdamar@gmail.com

Mausoleum deyince sizin de aklnza o kabartmalar gelmez mi? ki erkek savann ortasnda yere dm, bir kadn sava... Sorgulu, pelerinli, plak erkek savalarn sandan tutup ektii kadn savalar ve benzeri betimlemelerin yer ald bu frizler Mausoleum'u dnyann yedi sanat harikasndan birisi klm, zamannn en usta heykel sanatlarnn elinden kmtr.

Tasvir edilen savata acmaszca yenilen kadnlar kimdir, hi yaamlar mdr, yoksa bu sadece bir imgelemden mi ibarettir? Kukusuz yalnzca bir imgelem deil.

Homeros, Herodot, Oiyodoros, Strabon, Pausinias ve daha pek ok yazarn kitaplarinda ayrca o dnemin mitolojik yklerinde, arkeolojik buluntularnda Amazonlara sk sk rastlarz. Mozole'nin de kabartmalarnda betimlenen kadn savalar efsanevi Amazonlardr. Anlatlan sava ise binyllar ncesine dayanan ve Amazon sylencesinin hafzalarmzda nasl sonlandnlmas gerektiini adeta ilan eden Atina yaknlarnda olduu varsaylan savadr. Sokrates ve Platon Amazonlar'n Atina'ya saldrdklarn bir gereklik olarak kabul eder.

O frizler! Yeterli lde kesin kantn olmamas sebebiyle bilim adamlar tarafndan daha ok antropolojik adan incelenebilen Amazonlar, o dnemdeki Yunan toplumunun, kendinden farkl bir biimde rgtlenmi kadnlardan oluan bir topluma ynelik korkularn, kukularn, nyarglarn yanstmas ve bugne bu dnmle tamas asndan ilgintir.

Yalnzca Mozole kabartmalarnda deil o dnemin geni bir alana yaylan corafyasnda, nemli yaplarda bu savan tasvirleri grlr; Alina'daki Parthenon'da, Efes'teki Artems Tapna'nda. Bergama'daki Zeus Tapna'nda vs. Bu yaplardaki frizleri yapan sanatlar ve o dnemin nsanlar in bile Amazonlarn bir mit, nesilden nesile aktarlan bir efsane olduunu sylemek gerek.

Atina Kral Theseus tarafndan karlarak -ki bu ok uzun bir hikyedir- Atina'ya getirilen Amazon kraliesi Antiope'yi (kimi kaynaklarda Hyppolite olduu yazlr) kurtarmak isteyen Amazon ordusu le Atinallar arasnda kan meydan muharebesi, erkein kadn yendii nemli bir sava olarak da algland iin belki de, o dnemin eserlerinde ok ilenmitir.

Atina dolaylarnda geen ve Amazonlarn yenilgisiyle sonulanan Yunan - Amazon sava antik tarihe ait pek ok buluntuda gze arpar. Pek bir moda olduu grlr. ok konuulan, herkesin birbirine anlatt, gndemde olan bir konu olduu varsaylabilinir. Hatta Amazonlar yenmenin byk bir baar olarak grldn, kim bilir belki de erkek stnlnn ve erkek egemen deerlerin bir zaferi olarak alglandn syleyebiliriz.

Verimliliin kutsand, mlkiyetin olmad anaerkil dzeni sembolize ettiini dnebileceimiz Amazonlarn yenilgisiyle, artk erkek egemen deerlerin nnde hibir engel kalmadn da varsaymak mmkndr.

Mitolojide Amazonlar'n en belirgin yanlar sava kadnlar olmalardr. Sava aletleri ok, yay, karg, ama zellikle kendilerine has kalkanlar "pelta" ve Amazonlarn simgesi diyebileceimiz ift azl balta "labris" dir. Labris'e Anadolu'da Hititler 'de, Karya'da ve Girit'de rastlanr. Halikarnas Balks'na gre bu iki azl balta Anadolu'nun simgesidir. Resim ve kabartmalarn ounda Amazonlarn elinde hep bu balta grlr.

Amazonlarn kendilerine zg olan kinci silahlan Pelta, yarimay seklindeki bir kalkandr. Pelta'nn modelinin tpk simlerinin etimolojik kken teorilerinde olduu gibi taptklar Ay tanrasndan geldii de sylenmekte.

Bu sava kadnlar at zerinde ok yi savarlard, stelik o zamanlar Yunanllar at sadece arabaya koarak kullanabiliyordu. Atlar binek hayvan olarak kullanmann Anadolu uygarlklarnn ozellikle de Amazonlarn bir bulusu olduu sylenir. Hatta "centaur" (at adamlar) mitosunun Amazonlar at zerinde lk defa grerek onlan farkl bir canl zanneden Yunanllardan kaynakland bile iddia edilir.


Amazonlar anaerkil yapy srdrmek istedikleri iin mi acmasz birer savaydlar?

O devirlerde henz tarihin, yazl bir arive dnmediini ve gnmzde bu konuyla ilgili yok denecek kadar az kesinlemi bilginin olduunu hatrlayalm.

Bunu bir kenara kaydederek, Amazonlarn anaerkil yapnn rn olabilecei biimindeki yaygn gre bir gz atalm. O a Anadolu devletlerinin ounda anaerkil dzenin devam ettiine nanlr. Asuva, devam olan Udya, Misya, Karya, Ukya anaerkil olduuna dair gl kanaate sahip olduumuz devletler. Hititlerde se ataerkil bir yap olduu grlyor. Toplumsal yaamda kadnn etkinlii, ekonomik etkinliklerin kadnlar tarafndan yerine getirilmesi, kadnlarn mutlak egemenlii, soy ktnn kadna gre belirlenmesi, Amazon sylencesinin nemli zelliklerinden.

Amazonlarn anaerkil dzene gre farkl olan yan, kadnlarn sava kimliklerinin ne kmas: Saldrgan birer sava ve asker olarak yetitirilmeleri, erkeklerin bu orduda yer almamalar...

Anadolu'ya gelip yerleen Hititler Anadolu'da pek ok devleti kendisine baml klmt. Anaerkil dzenle ynetilen bu baml devletlerdeki erkeklerin Hititlerdeki ataerkil yapdan etkilenerek anaerkil yapy sonlandrmak stediini ve egemen durumda bulunan kadnlarn sert tepkisiyle karlat dnlebilir. Kadnlar onlar yenerek erkeklerin o zamana kadar stlendikleri savaa katlma, avclk ve toplumu savunma grevlerini de kendileri stlenmi olabilirler. Bilge Umar Amazonlarn "tarm yapmayan, yaam at srtnda avclk ve savala geen bir kadnlar ulusu" olduunu yazar.


Tanra Artemis'in kzlar Amazonlar

Amazonlar kendilerine saldranlara kar korkusuzca savatlar. Komu lkelere saldrmaktan da ekinmediler. Haklannda anlatlan trl hikyeler bugne ulatna gre, belli bir dnemin kttr ve inanlarn etkiledikleri dorudur. Bylece Kibele le balayan ana tanra inancnn Amazonlar da simgeleyen Artemis'e dnmesi olaslklar dahilindedir.


Amazonlarn glerinin kayna olduuna nandklar Ana Tanra aslnda bir ay tanrasyd.

eitli zamanlarda eitli simler alsa da temelde hep ayn astrolojik niteliklerini yanstan bir tanrayd bu. Annelik, dourganlk, bereket, vericllik, duygular, besleme onun nitelikleriydi. Bu tanra nceleri Kibele olarak adlandrlrken, giderek Artemis'e dnt. Ama Yunan panteonundaki Artemis ve Anadolulu Ana Tanra ok farkldr; ataerkil Yunan dininden gelen Artemis bakire olduu halde Ana Tanra dourganl temsil eder.

Artemis'in dnyann yedi harikasndan biri kabul edilen tapna, ne ilgintir ki yine Amazonlarn kurduu bir kent olduu sylenen Efes antik kenti yaknlarndadr. Antik tarih yazarlarndan Pausanias mevcut grkemli tapnan yerindeki ilk tapna Amazonlarn kurduunu yazar. Pausanias'n yazdklanna gre zaman iinde ina edilen muhteem tapinagn yerinde ilk olarak Amazonlara sayg olarak bir Amazon ant vard. Buradaki heykelleri de ilkan en nl heykeltralar yontmutur. Efes'deki kazlarda sava kadnlara ait, tanra Artemis'e hizmet eden heykelcikler ele geirilmitir.

Burada tapnlan Efes Artemis'i Yunan Panteonu'ndaki Artemisten epey farkl bir grnmdedir. skenderiyeli air Kallimakhos tanra Artemis'i verken Amazonlardan bahseder; "Cenki Amazonlarn Efes kysnda tanraya bir heykel diktiklerini, evresinde sava dans yaptklarn, bu dans esnasnda birbirine vurduklar kalkanlarnn sesinin antik Sardes kentinde yanklandn" belirtir. Artemis kltnn Amazonlarla birlikte gelierek yayldna inanlr. Amazonlar Artemis'in gnll hizmetkrdr.


Ana tanrann rahibeleri olan sava kadnlara verilen isim: "Melissa"

Amazonlarn dini inanlarn Pausaias ayrntl olarak anlatr. rnein Ana Tanra'nn ilk rahibeleri dan sava kadnlar anlatrken onlara bir eit ar olan Melissa dendiinden de sz eder. Efes Artemis'inde betimlenen Ana Tanra'nn ok gsl heykelini hatrlatalm. ok gsl diye nitelememizin tartmal bir deyim olduunu, bu konuda pek ok teori leri srldn belirtmek gerek. Kimi aratrmaclara gre bu yuvarlaklar gs deil, bal petei.

Melisa olarak adlandrlan rahibe Amazonlara bir eit ar ad verilmesi bu yuvarlaklarn bal petei olduu savn glendiriyor. Antikag Anadolu'sunda bal retimi ve arln ok yaygn olduunu, eski pagan tanrlarnn rnein Priapos'un ar ve bal ynettiklerini, baln cinsel g ve yaam verdigine inanldn da dnrsek, yabana atlr bir sav deil.

Amazonlarn Karadeniz kysnda Samsun'un Terme rmann (antikTermedon) denizle birletii yerde Themiscyria (Terme) adl bir bakentleri olduu Strabon'un 'Corafya' adl kitabnda anlatlyor. Mitolojiye gre Themiscyria savanda Yunanllara yenilirler ve Karadeniz'in kuzeyindeki skit lkesi Palus Maiotis'e (Azak Denizi civan) gmek zorunda kalrlar. Orijinali Viyana Devlet Ktphanesinde bulunan Roma dneminden kalma 'Puetzinger Haritalar'nda Amazonlarn yaadktan yerin 'Amazones' olarak Karadeniz kysnda gsterildiini grrz.

Amazonlarn Anadolu'da birok kent kurduu sylenir: Ege blgesindeki Ephesos/Seluk, Smyrna/Izmir. Kyme, Gryneon. Ptane. Elaia. Anaia, Latori. Midilli adasndaki Mytilana. Marmara ve Karadeniz yrelerindeki Myrleia. Si-nope/Sinop bu kentler arasndadr.


Amazonlarn ad nereden geliyor?

Bu konuda ileri srlen pek ok sav var. lerinden birisini nceleyelim: Kas-Abhaz (Auva) ay demektir. "A mz. Amz" biiminde hl kullanlr. Baz ahs simleri olan Dinamis, Feramis. Ramis ve benzerinde olduu gibi.

Amazonlarn kendilerini 'ayn kzlar' olarak grdklerini, ana tanra Kybele ve Artemis'in hizmetkr olarak kabul ettiklerini hatrlarsak, kendilerine kendi dillerinde "Amiz" yada "Amis" adn takmalar bir mantk erevesine oturur. Latinler de onlara "Amz /on" derler. Bu terimin "Amazon" biimine dnmesi akla yakndr.

O ada ki Samsun kentinin ad da Kas-Abhaz (Auva) dilinde "Amis" dr. Yunan etkisiyle "Amisos* biimine dnmtr. Amazonlarn bakenti olarak kabul edilen "Themiskyra" bu blgededir. Baz kaynaklarda Auva erisinde, bazlarnda Auva'nn kuzeyinde gsterilen ayn a Ege Blgesi devletlerinden birinin ad da "Msya" dr. Amazonlar tanrasnn ad se Artemis. Btn bu szcklerde ki "mis" yani "ay" szc dikkat ekicidir.


Amazonlarla ilgili iki mitolojik yk:

Troya Sava'nda en kahraman erkee yenilen gzel Amazon kraliesi Penthesilia

Amazonlar yazl kaynaklarda ilk olarak Homeros'un lyada Destan'nda anlrlar. Homeros'un W.O. 8 - 9. yzyllarda yaad bilinir, lyada Yunanllar ile Troyallar arasnda gecen Troya Sava'n anlatan bir destandr ve Amazonlar bu savala Troya'y destekleyerek Akha ordularna kar savarlar.

Troya Sava'nda Troya'nn yenildiini ve Hektor'un ldn duyan Amazonlar Anadolu iin Troya'ya yardm etmeye gittiklerinde sava meydannda kahramanca savar ama yenilirler.

Amazonlarn kahramanlklarndan etkilenen Troyallarn dman Akhilleus, kadn olduunu bilmedii bu yiit ordunun kumandan Penthesilia ile savamak ister. Yznde maske olduu iin onun kim olduunu renemez ve saatlerce kl klca bir mcadelenin ardndan her ikisi de bitkin der ama Akhilleus son bir hamleyle Pentehesilia'y ldrr. Bu kahraman savann kim olduunu renmek iin maskesini karr ve ok arr, nk saatlerce dvt dman ok gzel bir kadndr. O anda Penthesilia'ya k olur. Onu gz yalaryla kendi adrna getirir ve gnlerce gece gndz alar. Penthesilia iin grkemli bir cenaze treni yaplr.


Hyppolite'nin Kemeri

Antik Yunan kltrnn en ok ne kan, en byk baarlar kazanan erkek kahramanlar Akhilleus ve Herakles Amazonlarn belal dmanlar olarak karmza kyor. Hyppolite'nin Kemeri hikyemiz de kahramanlar kahraman mehur Herakles ile Amazon kraliesi Hyppolite arasnda geer. Hyppolite Yunanl erkeklerin savamaya ekindii yi bir sava. Yunanllarla yapt savalarda bunu kantlam. Belki de bu yzden babas sava tanrs Ares tarafndan hediye edilen sihirli bir kemeri var. Yunanllarn byk kahraman Herakles'in bu kemeri ele geirmesi gerek. Herakles Hyppolite'nin yanna gider ve Hyppolite ona kemeri neden istediini sorar. Herakles derdini anlatnca Hyppolite ikna olur ve kemeri kendi stei ile vermeye raz olur.

Fakat vey annesi Hera Amazonlar arasnda bir dedikodu kartarak kralielerinin zor durumda olduunu etrafa yayar. Bylece Amazonlar Hyppolite'nin yanndaki Herakles'e saldrnca, Herakles de bir oyuna geldiini zannederek Hyppolite'yi ldrr ve onun hem kemerini, hem de Labris denilen sava baltasn ele geirir.


Ikbal Cigdem Damar
Bodrumlife Dergisi

Mart - Mayis 2008
Bu konu 3458 kez izlenmitir

Bodrum'un iki Artemisia's: Biri sava, dieri Ak..
Ne Klkedisi Ne Prenses Biz Karia Kadnlaryz!
Efsane Kadin Savalar - Amazonlar
Aya Nikola Kilisesinin duvarlarnn anlatmadklar!
Ortakent'in Siletini Gzelletiren Kule Ta Ev
Ortakent'in Garaguy'u Hala Bir Pnar
Bodrum'dan Data'ya bir hafta sonu gezisi
Bodrum'dan Sakz Adas'na
Benim btn isteim, arzum ezber bozmak! - Osman Necmi Grmen ile bir sylei
Bodrum Halikarnas ken Parann Deeri Ve Sikkeler
where to go in bodrum